X
تبلیغات
پيشينه، جايگاه و اهميت مناظره

دانلود مقالات

پيشينه، جايگاه و اهميت مناظره

پيشينه، جايگاه و اهميت مناظره

بشر از ديرباز ارتباط با ديگران را از طريق گفت‌و گو سامان مي‌داده است، و به اين واسطه به انديشه‌هاي يكديگر پي برده و عقايد متفاوت خود را با هم در ميان مي‌گذاشتند. اين خصيصه عمومي و فطري در اديان توحيدي، مورد توجه قرار گرفته و پيامبران بزرگ الهي، چه در مقام دعوت و تبليغ و چه در موقعيت‌هاي متعدد علمي از اين ابزار به خوبي بهره برده و از آن استفاده نموده‌اند.

مروري اجمالي قرآن اين ادعا را تصديق مي كند كه شيوه اصلي هدايت در قرآن كريم گفت‌وگو است. و بنيادي‌ترين ابزار مقابله نيز همان است و اين به معناي كنار گذاردن ابزار ديگر نيست. خداوند پيامبرانش را با كلام مبعوث كرد و زبانشان را به حق گويا ساخت.

نوح با كافران قوم خويش احتجاج مي‌كند، و به آنان اجازه سخن گفتن مي‌دهد و سپس دلائل خود را ارائه مي‌دهد تا آنجا كه مخالفانش، آن را بيش از حد نياز مي‌خوانند[1] و پيشنهاد قطع گفت‌وگو را مي دهند.

هود و صالح نيز با قوم خويش به گفت‌وگو نشستند و استدلال‌هاي روشن خود را بيان مي‌كردند.[2] ابراهيم خليل با خويشان[3] و نيز گمراهان طبيعت‌پرست[4] و حتي سركرده نمروديان بت‌پرست به بحث مي‌نشستند و با استدلال، مبهوتشان مي‌كند.[5]

مناظره لوط و شعيب با اقوام خود[6]، موسي با فرعون[7]، عيسي با متعصبان يهود از نمونه‌هاي بارز گفت‌وگوي ديني‌اند و احتجاجات پيامبر بزرگ اسلام با مشركان عربستان و مسيحيان نجران و يهوديان و ماده‌پرستان و منكران معاد،در بسياري از كتابهاي حديث، انعكاس يافته است.[8] و به تعبير امام هادي 7 بارها و بارها صورت گرفته است.[9]

به نمونه‌هايي از اين گفت‌وگوها كه در قرآن كريم آمده است، توجه فرمایید:

 

1- حجت‌هاي مناظره‌گونه در كلام خداوند:

خداوند متعال در موارد بسياري كه انسان و يا ابليس، دچار انحراف شده و از حقيقت بازمانده‌اند؛ به روش بحث‌هاي جدلي پرسش‌هايي را مطرح مي‌كند، كه اگر آنان بخواهند به آن پرسش‌ها درست پاسخ دهند، كافي است به آنچه خود پذيرفته‌اند توجه كنند و سپس با تكيه بر آن‌ها از موضع باطل خود دست بردارند و حق را بپذيرند وگرنه بايد از مسلّمات و مقبولات خويش چشم بپوشند، به چند نمونه از اين حجت‌ها اشاره مي‌كنيم:

الف) گفت­وگو با منكران توحيد:

خداوند در آيات سوره نمل[10] از انواع مخلوقات خويش (آسمان‌ها، زمين، انسان‌ها و حيوانات) ياد مي‌كند و از انحاي تصرفات خود در موجودات (فرو فرستادن باران، روياندن گياهان و ميوه‌ها، مسخر ساختن شب و روز و خورشيد و ماه وديگر اجرام آسماني براي انسان، بهره‌مند ساختن انسان‌ها ازنعمت‌هايي چون درياها، كشتي‌ها، راه‌ها و نهرها) سخن مي‌گويد و آگاه مي‌فرمايد: آيا كسي كه همه چيز را آفريده و انواع نعمت‌هاي شمارش‌ناپذير را به شما ارزاني داشته و به ظاهر و باطن همه چيز آگاه است، مانند بتاني است كه هيچ يك از اين اوصاف را ندارند؟ قطعاً چنين نيست، پس چگونه و چرا شما بتان را انباز خدا دانسته، در برابرشان كرنش مي‌كنيد؟آيا به خود نمي‌آييد و حق را در نمي‌يابيد؟[11]

«أَفَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لَا يَخْلُقُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ، وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ، وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ، أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ».[12]

اين بيان به روشني كافران را محكوم مي‌كند و شرك و عبادت‌هاي مشركانه آنان را باطل مي‌سازد، و كافران براي پذيرش به چيزي نيازمند نيستند، جز بازگشت به اموري كه پيش‌تر آن‌ها را مي‌دانسته و از ‌آن‌ها غافل شده‌اند.[13]

نظير اين بيان در سوره اعراف[14] نيز آمده است: آيا اين مشركان موجوداتي را كه مخلوق‌اند و چيزي را نمي‌آفرينند، شريك خدا مي‌انگارند؟ «أَيُشْرِكُونَ مَا لَا يَخْلُقُ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ» همان موجوداتي كه نه توان ياري خود را دارند ونه ياري پرستندگان خويش را. «وَلَايَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ» و اگر آنان را به راه هدايت فرا خوانيد، از شما پيروي نمي‌كنند، چه آنان را بخوانيد و چه ساكت شويد، براي شما يكسان است. «وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَىٰ لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ» آگاه باشيد! كساني را كه به جاي خدا مي‌خوانيد، بندگاني هستند مانند شما. آن‌ها را بخوانيد كه اگر گفته‌هاي شما راست باشد، بايد خواسته شما را اجابت كنند. «إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ» آيا آنها پا دارند تا با آن براه بروند؟ يا دست دارند كه با آن كاري كنند؟ آيا چشم دارند تا با آن ببينند؟ يا گوش دارند كه با آن بشنوند؟ «أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ». بتان حتي به اقرار و اعتراف خود شما، از اين‌ها بي‌‌بهره‌اند، و از آن رو كه شما داراي دست، پا، چشم و گوش هستيد، و هم راه مي‌رويد و هم كاري انجام مي‌دهيد و هم مي‌بينيد و هم مي‌شنويد، از آن‌ها برتريد و بدين روي اگر آن‌ها را بپرستيد كه از شما فروترند، شايسته سرزنش و نكوهش هستيد،[15] پرستش چيز فروتر توسط موجود برتر نهايت ناداني و حماقت است.[16]

مشركان كه براي اين دليل‌هاي حسّي وجدلي پاسخي نداشتند، از شدت عناد با گمان خود پيامبر را ترساندند و گفتند: خدايان ما را سرزنش مكن، مبادا كه از آن‌ها به تو آفتي برسد. خداوند فرمود: اي پيامبر! به آن‌ها بگو: خدايان خود را بخوانيد و هر مكري را كه مي‌توانيد به كار گيرد و مهلتم ندهيد، كه مرا از اين بابت باكي نيست، زيرا ولي من خداست.[17]«قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ، إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ...»[18]



[1]- ر.ک :سوره هود، آيه هاي 25 تا 35، «قالُوا يا نُوحُ قَد جَدَلتنا فَاَكثَرْتَ جِدالَنا فَأتنا بما تَعِدُنا ان كنتَ مِنَ الصّادقين».

[2]- همان، آيه 50-57، 61- 63.

[3]- ر.ک :سوره شعرا، آيه 69- 81 و سوره مريم، آيه 41- 47.

[4]- ر.ک :سوره انعام، آيه 75-79.

[5]- ر.ک :سوره بقره، آيه 258.

[6]- ر.ک :سوره شعرا، آيه 160- 188.

[7]- ر.ک :سوره طه، آيه 42- 62.

[8]- ر.ك: طبرسي، ابومنصور احمد بن علي بن ابيطالب، احتجاج علي اهل اللحاج، همان.

[9]- علامه مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج 9، ص 269، حديث 2، همان.

[10]- سوره نمل، آيه 3-16.

[11]- علامه طباطبايي، محمدحسين، الميزان، ج 12، ص 218-219، همان.

[12]- سوره نحل، آيه 17-21.

[13]- الطوسي،تفسیر التبيان، به كوشش العاملي،ج 6 ،ص 371، بيروت، نشر دار احياء تراث العربي، 1403 ق.

[14]- سوره اعراف، آيه 191-195.

[15]- الطوسي،تفسیر التبيان، ج 5، ص 59، همان؛ طبرسي، ابن الاسلام فضل بن حسن،تفسیر مجمع‌البيان، ج 4، ص 413.

[16]- ر.ك. الفخر الرازي، التفسير الكبير، ج 15، ص 92-93، قم،نشر دفتر تبلیغات،1413ق.

[17]- همان، ص 93.

[18]- اعراف، آيه 195-196.

+ نوشته شده در پنجشنبه ۲۵ مرداد ۱۳۹۷ساعت ۲۳:۰۸ توسط adca sacacas دسته : نظر(0)